İstanbul Boğazı’nın Sevimli Sakinleri 30 Yıldır Mercek Altında

Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) bilim insanları, İstanbul Boğazı ve Marmara Denizi’ndeki yunusların beslenme, dinlenme ve göç rotalarını 30 yıldır titizlikle izliyor. Deniz ekosisteminin en önemli göstergelerinden biri olan yunuslar için bugüne kadar 1500'den fazla bilimsel deniz seferi düzenlendi.

Boğaz'ın Yerleşik Grubu 40 Bireyden Oluşuyor

TÜDAV Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Arda Tonay, İstanbul Boğazı'nda yılın her döneminde yunus gözlemenin mümkün olduğunu belirterek, bölgede üç farklı türün (afalina, tırtak ve mutur) kayıt altına alındığını açıkladı. Ancak İstanbul Boğazı'nın "yerleşik" sakinlerini yalnızca afalinalar oluşturuyor.

Doç. Dr. Tonay, popülasyon hakkında şu çarpıcı bilgileri paylaştı:

"Yaklaşık 40 bireyden oluşan yerleşik bir afalina grubumuz var. Bunun yanında mevsimsel olarak, özellikle ilkbahar ve sonbahardaki pelajik balık göçleriyle gelip geçen bireyler de bulunuyor. Bu yoğun balık göçü dönemlerinde Boğaz'daki toplam yunus sayısı 200'e kadar çıkabiliyor. Bir bölgede yunus bulunması, o ekosistemin işleyişi hakkında önemli bilgiler verir."

"Kimlik Kartları" Sırt Yüzgeçleri

Bilim insanları yunusları takip ederken en çok "foto kimliklendirme" ve "akustik izleme" yöntemlerini kullanıyor. Afalina ve tırtakların sırt yüzgeçlerindeki doğal çentikler ve şekil farklılıkları, bireyler için adeta birer parmak izi işlevi görüyor. TÜDAV Deniz Memelileri Uzmanı Dr. Ayaka Amaha Öztürk, bu sayede 40 bireyi düzenli olarak tek tek tanıdıklarını ve bazılarının fotoğraf kayıtlarının 15 yıldan daha eskiye dayandığını belirtti.

TÜBİTAK destekli yeni CetaFin projesiyle ise İstanbul, Zonguldak ve Sinop'ta elde edilen fotoğraf katalogları komşu ülkelerdeki verilerle karşılaştırılarak, yunusların uluslararası hareket rotaları ve Karadeniz'deki durumları haritalandırılacak.

Jet Ski Trafiği ve Ağlar En Büyük Tehdit

Uzmanlar, yunusların deniz ekosisteminin sağlığını gösteren besin zincirinin en üstündeki vazgeçilmez "gösterge türler" olduğunun altını çizerken, günümüzde karşılaştıkları başlıca tehditlere de dikkat çekiyor:

• Jet Ski ve Deniz Trafiği: Yüksek ses ve hızlı hareket eden jet skiler yunusları ciddi şekilde rahatsız ediyor. Uzmanlar, yunusların yoğun bulunduğu Karadeniz girişi ve Beykoz koyları gibi alanlarda bu deniz araçlarının sınırlandırılması gerektiğini belirtiyor.

• Hedef Dışı Avcılık: Özellikle mutur türü yunuslar, dip uzatma ağlarına takılarak ne yazık ki yaşamını yitirebiliyor.

• Kirlilik ve Besin Azalması: Aşırı avcılık ve deniz kirliliği, yunusların besin bulmasını zorlaştırarak onları hastalıklara karşı çok daha savunmasız bırakıyor.

haber: Mehmet Reyhanlı