20 Temmuz'da Tarihe Damga Vuran Olaylar
20 Temmuz, Türk ve dünya tarihinde siyasi, askeri, diplomatik ve bilimsel açıdan birçok önemli gelişmenin yaşandığı özel günlerden biridir. Ankara Muharebesi'nden Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ne, Kıbrıs Barış Harekâtı'ndan Ay'a ilk insanlı inişe kadar pek çok olay tarihin seyrini değiştirdi.
Günün Olayı
Kıbrıs Barış Harekâtı Başladı (1974)
Kıbrıs'ta 15 Temmuz 1974'te Yunanistan destekli darbenin gerçekleştirilmesinin ardından Türkiye, garantör devlet sıfatıyla İngiltere ve diğer ilgili taraflarla yoğun diplomatik temaslarda bulundu. Ancak beş gün süren girişimlerden sonuç alınamaması üzerine Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'nın üçüncü maddesinden doğan haklarını kullanarak 20 Temmuz 1974 sabahı Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlattı.
Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri eş zamanlı olarak adaya havadan indirme ve denizden çıkarma harekâtı gerçekleştirdi. Operasyon kararı, İngiltere ve Yunanistan'ın büyükelçileri ile Ankara'da bulunan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco'ya da bildirildi.
Dönemin Başbakanı Bülent Ecevit, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"Biz aslında savaş değil, barış için ve yalnız Türklere değil, Rumlara da barış götürmek için adaya gidiyoruz. Bu karara bütün diplomatik ve siyasi yolları denedikten sonra mecbur kalarak vardık."
Harekâtın başlamasıyla birlikte Türk ve Yunan kuvvetleri Kıbrıs çevresinde karşı karşıya geldi. Türk savaş uçakları, çıkarma bölgesindeki hedeflere yönelik operasyonlar düzenlerken, Türk ve Yunan donanmaları da Kıbrıs açıklarında fiilen çatıştı.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi aynı gün acil toplanarak taraflara ateşkes çağrısında bulundu. Türkiye'nin birçok ilinde hükümete ve Türk Silahlı Kuvvetleri'ne destek mitingleri düzenlenirken, TBMM hükümete genel savaş açma yetkisi verdi. Pakistan, İran ve Afganistan da Türkiye'ye destek mesajları yayımladı.
20 Temmuz'un Öne Çıkan Tarihi Olayları
1402 – Ankara Muharebesi
Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid ile Timur arasında Ankara'nın Çubuk Ovası'nda yapılan savaş, Osmanlı Devleti'nin ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Sultan Yıldırım Bayezid esir düştü. Ankara Muharebesi'nin ardından Anadolu beylikleri yeniden bağımsızlıklarını kazandı ve Osmanlı Devleti yaklaşık 11 yıl süren Fetret Devri'ne girdi.
1877 – Birinci Plevne Zaferi
Gazi Osman Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Rus General Schuldner komutasındaki birlikleri ağır yenilgiye uğrattı. Birinci Plevne Zaferi, 93 Harbi'nin en önemli başarılarından biri olarak tarihe geçti.
1936 – Montrö Boğazlar Sözleşmesi İmzalandı
Lozan Barış Antlaşması ile Boğazlar üzerindeki egemenlik hakları sınırlandırılan Türkiye, Avrupa'da değişen güvenlik dengelerini fırsat bilerek yeni bir düzenleme talep etti.
20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye, İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerindeki egemenlik haklarını büyük ölçüde yeniden kazandı. Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılırken, ticaret gemilerinin geçişi serbest bırakıldı, savaş gemilerinin geçişi ise ayrıntılı kurallara bağlandı.
1948 – Millet Partisi Kuruldu
Mareşal Fevzi Çakmak'ın liderliğinde kurulan Millet Partisi, çok partili siyasi hayatta önemli bir muhalefet hareketi olarak yer aldı. Parti, 1954 yılında kapatıldı.
1951 – Ürdün Kralı I. Abdullah Suikasta Uğradı
Ürdün Kralı I. Abdullah, Kudüs'teki Mescid-i Aksa'da cuma namazı sırasında uğradığı silahlı saldırıda hayatını kaybetti. İngiliz desteğiyle kurulan Mavera-i Ürdün Emirliği'nin başına geçen Abdullah, bağımsızlığın ardından ülkesinin ilk kralı olmuştu.
2001 – Saadet Partisi Kuruldu
Anayasa Mahkemesi'nin Fazilet Partisi hakkında verdiği kapatma kararının ardından 20 Temmuz 2001'de Saadet Partisi kuruldu. Partinin ilk genel başkanı Recai Kutan oldu.
20 Temmuz'da Yaşanan Diğer Önemli Gelişmeler
- 1881: ABD ordularına direnen Sioux Kabilesi'nin lideri Oturan Boğa teslim oldu.
- 1919: Mustafa Kemal Paşa, Erzurum'da yakın çalışma arkadaşlarına gelecekte yönetim şeklinin cumhuriyet olacağını açıkladı.
- 1922: Mustafa Kemal Paşa'nın Başkomutanlık yetkisi süresiz olarak uzatıldı.
- 1923: Meksikalı devrimci Panço Villa suikast sonucu öldürüldü.
- 1944: Adolf Hitler'e yönelik başarısız suikast girişimi gerçekleştirildi.
- 1949: İsrail ile Suriye arasında ateşkes anlaşması imzalandı.
- 1959: Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden Müsahipzade Celal hayatını kaybetti.
- 1960: Sirimavo Bandaranaike, dünyanın seçimle göreve gelen ilk kadın başbakanı oldu.
- 1965: Adalet Partisi'nin amblemi "Kırat" olarak kabul edildi.
- 1967: Ressam Fikret Mualla Paris'te yaşamını yitirdi.
- 1969: Apollo 11 görevi kapsamında Neil Armstrong'un da bulunduğu insanlı uzay aracı Ay'a ulaştı ve Armstrong Ay'a ayak basan ilk insan oldu.
- 1972: Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkanlığı kuruldu.
- 1972: Almanya'ya giden 500 bininci Türk işçisi Necati Güven törenle uğurlandı.
- 1973: Dünyaca ünlü dövüş sanatları ustası Bruce Lee hayatını kaybetti.
- 1976: Viking-1 uzay aracı Mars yüzeyine başarıyla indi ve ilk görüntüleri Dünya'ya gönderdi.
- 1976: Kuzey Kıbrıs'ta 20 Temmuz, "Barış ve Özgürlük Bayramı" olarak kutlanmaya başlandı.
- 1980: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kudüs'ün İsrail'in başkenti olarak tanınmaması yönünde karar aldı.
- 1981: İlk Türk yapımı denizaltı Yıldıray hizmete girdi.
- 1981: Beyrut'a düzenlenen hava saldırısında yaklaşık 300 sivil yaşamını yitirdi, yüzlerce kişi yaralandı.
- 1994: Shoemaker-Levy 9 kuyruklu yıldızının parçaları Jüpiter'e çarptı.
- 1997: Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında ortak savunma doktrinine ilişkin deklarasyon yayımlandı.
- 1998: 328 vali yardımcısı ve kaymakam hakkında hazırlanan görevden alma kararnamesi Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e sunuldu.
- 2001: Milli atlet Ebru Kavaklıoğlu, Monaco Grand Prix'sinde 5 bin metrede ikinci oldu.
- 2005: Kanada, aynı cinsiyetten bireylerin evlenmesini yasallaştırdı.
- 2009: 2. Ergenekon davasının yargılanmasına başlandı.
- 2009: Beşiktaş'ın eski kaptanlarından Vedat Okyar hayatını kaybetti.
- 2010: DİSK Kurucu Genel Başkanı Kemal Türkler suikastına ilişkin dava yeniden görülmeye başlandı.
- 2016: 15 Temmuz darbe girişimi sonrası yürütülen soruşturmalar kapsamında aralarında 121 general ve amiralin de bulunduğu 8 bin 600'den fazla kişi gözaltına alındı.
- 2016: Türkiye genelinde Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edildi.
