16 Mayıs’ta Neler Oldu?
1535 yılında Osmanlı denizcilik tarihinin en önemli isimlerinden Barbaros Hayrettin Paşa, Haçlı Donanması’na karşı önemli bir zafer kazandı. Deniz savaşlarında elde ettiği başarılarla Osmanlı tarihinde efsaneleşen Barbaros Hayrettin Paşa, Akdeniz’de Osmanlı hâkimiyetinin güçlenmesinde büyük pay sahibi oldu. Bu zafer, Osmanlı’nın denizlerdeki gücünü artıran gelişmelerden biri olarak tarihe geçti.
1717 yılında Fransız yazar ve düşünür Voltaire, yönetimi eleştiren yazıları nedeniyle Bastille Hapishanesi’ne gönderildi. Voltaire, daha sonra Aydınlanma Çağı’nın en önemli isimlerinden biri olarak tarihteki yerini aldı.
1836 yılında Amerikalı yazar Edgar Allan Poe, Virginia Clemm ile evlendi. Poe, kısa hikâye türünün gelişimine yaptığı katkılar ve korku edebiyatındaki etkisiyle dünya edebiyatının önemli isimleri arasında yer aldı.
1905 yılında mütefekkir, şair ve yazar Necip Fazıl Kısakürek dünyaya geldi. Türk düşünce ve edebiyat hayatında derin izler bırakan Kısakürek, şiirleri, tiyatro eserleri, fikir yazıları ve konferanslarıyla geniş kitlelere ulaştı. “Çile” adlı eseriyle hafızalara kazınan Necip Fazıl, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı ve fikir dünyasının en çok okunan, en çok tartışılan isimlerinden biri oldu.
1919 yılında Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a gitmek üzere Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrıldı. Bu yolculuk, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaşmasıyla Milli Mücadele’nin fiili süreci başladı.
1926 yılında Osmanlı Devleti’nin son padişahı Vahideddin, İtalya’nın Sanremo kentinde hayatını kaybetti. Vahideddin’in ölümü, Osmanlı döneminin kapanış sürecine ilişkin tarihi tartışmalarda önemli bir başlık olarak yer aldı.
1943 yılında Varşova Gettosu Ayaklanması sona erdi. Nazi Almanyası’nın işgal politikalarına karşı Yahudilerin gösterdiği bu direniş, İkinci Dünya Savaşı’nın en acı ve en önemli insanlık olaylarından biri olarak tarihe geçti.
1950 yılında 1932 de Atatürk tarafından Türkçe okutulan Ezan-ı Muhammedi’nin yeniden asli lafızlarıyla Arapça okunmasının önü açıldı. Meclis tarafından kabul edilen düzenleme ile ezanın Arapça okunması serbest bırakıldı. Yıllarca devam eden Türkçe ezan uygulaması, Türkiye’nin yakın siyasi ve toplumsal tarihinde en çok tartışılan başlıklardan biri olarak hafızalarda yer aldı.
1952 yılında sürgüne gönderilen Osmanlı Hanedanı’nın kadın üyelerinin Türkiye’ye girebilmesini öngören kanun kabul edildi. Bu karar, Osmanlı Hanedanı mensuplarının Türkiye’ye dönüş süreci açısından önemli bir adım oldu. Düzenleme, yalnızca hanedanın kadın üyelerine Türkiye’ye giriş hakkı tanıması nedeniyle dönemin dikkat çeken kararları arasında yer aldı.
1957 yılında IBM tarafından geliştirilen yeni bilgisayar, teknoloji tarihinin ilginç örneklerinden biri olarak gündeme geldi. Ağırlığı 21 tonu bulan bu bilgisayar, ancak bir tiyatro sahnesine sığabilecek büyüklükteydi. Bugünkü küçük ve taşınabilir teknolojilerle karşılaştırıldığında bu gelişme, bilgisayar teknolojisinin geçirdiği büyük dönüşümü açık şekilde ortaya koydu.
1960 yılında Theodore Maiman, ilk çalışan lazeri geliştirdi. Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran bu buluş, tıp, iletişim, savunma, sanayi ve teknoloji alanlarında yeni bir dönemin kapısını açtı.
1961 yılında Güney Kore’de askeri darbe gerçekleşti. Park Chung-hee öncülüğündeki darbe, ülkenin siyasi ve ekonomik tarihinde uzun yıllar etkili olacak yeni bir süreci başlattı.
1969 yılında Sovyetler Birliği’ne ait Venera 5 uzay aracı, Venüs gezegenine ulaştı. Uzay araştırmaları açısından önemli kabul edilen bu görev, Venüs atmosferine ilişkin verilerin elde edilmesine katkı sağladı.
1977 yılında Merkez Bankası’nın bazı çekleri, Japonya ve İsviçre’deki bazı bankalar tarafından karşılığı olmadığı gerekçesiyle ödenmedi. Ekonomi tarihinde dikkat çeken bu gelişme, dönemin mali yapısı ve Türkiye’nin dış finans ilişkileri açısından tartışmalara neden oldu.
1991 yılında İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth, Amerika Birleşik Devletleri Kongresi’nde konuşma yapan ilk İngiliz hükümdarı oldu. Bu konuşma, iki ülke ilişkileri açısından sembolik öneme sahipti.
1996 yılında DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, örtülü ödenekle ilgili açıklama yapamayacağını belirterek bunun devlet sırrı olduğunu söyledi. Çiller’in bu açıklaması, dönemin siyaset gündeminde uzun süre tartışıldı. Örtülü ödenek konusu, Türkiye’de devlet yönetimi, harcama denetimi ve siyasi sorumluluk başlıklarıyla birlikte gündeme geldi.
2003 yılında Fas’ın Kazablanka kentinde düzenlenen saldırılarda çok sayıda kişi hayatını kaybetti. Saldırılar, ülkenin yakın tarihindeki en kanlı terör olaylarından biri olarak kayıtlara geçti.
2011 yılında NASA’nın Endeavour uzay mekiği son görevine çıktı. Uzay mekiği programının sona yaklaşması bakımından bu görev, Amerikan uzay çalışmalarında önemli bir dönemin kapanış işaretlerinden biri oldu.
2012 yılında Meclis’te yeni anayasa görüşmeleri devam ederken kamuoyunda tartışma oluşturan bir teklif gündeme geldi. BDP, yeni anayasada “eşcinsel evliliği”ne izin verilmesini teklif etti. CHP’nin de bu teklife destek vermesi kamuoyunda tartışmalara neden oldu. Bu başlık, anayasa görüşmeleri içinde en çok konuşulan konulardan biri haline geldi.
2013 yılında Devlet Memurları Kanunu’nda yapılan değişiklikle, 28 Şubat 1997 tarihinden sonra verilen disiplin cezaları nedeniyle memuriyetten çıkarılanlara yeniden göreve atanma imkânı sağlandı. Bu düzenleme, 28 Şubat sürecinde kamu görevinden uzaklaştırılan kişiler açısından önemli bir hak iadesi olarak değerlendirildi.
2015 yılında İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarıyla ilgili dikkat çeken itiraflar kamuoyuna yansıdı. “Sessizliği Kırmak” adlı insan hakları örgütü, 60’tan fazla İsrail askerinin ifadelerini yayımladı. İfadelerde, Gazze’de sivillerin yaşadığı mahallelere yönelik saldırı talimatları ve hedef gözetmeyen uygulamalar yer aldı.
Bir İsrail askeri, mahallelerde 200 metre mesafe içinde görülen her şeye izin beklemeden ateş edilmesi yönünde talimat aldıklarını söyledi. Bir başka asker ise mora boyanmış bir evi gördüğünü, bu evden rahatsız olduğunu belirterek komutanından ateş izni istediğini ve aldığı izin sonrası evi vurduğunu anlattı.
İsrail’in Gazze’ye 7 Temmuz 2014’te başlattığı ve 51 gün süren saldırılarda 2 binden fazla kişi hayatını kaybetti, 11 binden fazla kişi yaralandı. Saldırılarda 17 bin 200 ev, 73 cami ve 24 okul tamamen yıkıldı, binlerce bina da hasar gördü.
2016 yılında Kolombiya’nın Uraba bölgesinde piyasa değeri yaklaşık 250 milyon dolar olan 8 ton kokain ele geçirildi. Kolombiya polisi, bu operasyonu ülke tarihinin en büyük kokain operasyonu olarak açıkladı. Operasyon, uyuşturucu kartellerine karşı yürütülen mücadelede önemli bir gelişme olarak kayıtlara geçti.
2018 yılında ABD’nin Kudüs’teki büyükelçilik binasını Kudüs’e taşımasını protesto eden Filistinlilere yönelik İsrail saldırılarında 55 kişi hayatını kaybetti. Kudüs kararı, bölgede gerilimi daha da artırırken Filistinlilerin protestoları dünya kamuoyunun gündemine oturdu. Yaşanan can kayıpları, İsrail’in Filistinlilere yönelik sert müdahalesini bir kez daha tartışmaya açtı.
2019 yılında geçirdiği beyin kanaması nedeniyle tedavi gören Salih Mirzabeyoğlu, tedavi gördüğü hastanede vefat etti. Mirzabeyoğlu, fikir dünyasındaki çalışmaları, eserleri ve siyasi davalarla anılan yönüyle yakın dönem Türkiye tarihinde iz bırakan isimlerden biri oldu.
Tarihin Hafızasında 16 Mayıs
16 Mayıs, Türkiye tarihi açısından önemli dönemeçleri içinde barındıran tarihlerden biri oldu. Barbaros Hayrettin Paşa’nın denizlerdeki başarısı Osmanlı’nın Akdeniz’deki gücünü ortaya koyarken, Mustafa Kemal Paşa’nın Bandırma Vapuru ile (İngiliz, Fransız,Kanada ve İtalya askerlerinin hakimiyetinde işgalinde olan) İstanbul’dan ayrılması Milli Mücadele’ye giden yolu açtı.
Bu tarih aynı zamanda Necip Fazıl Kısakürek’in doğumu, ezanın yeniden asli lafızlarıyla okunmasının serbest bırakılması, Osmanlı Hanedanı’nın kadın üyelerine Türkiye’ye giriş hakkı tanınması ve 28 Şubat sonrası kamu görevinden çıkarılanlara yönelik düzenleme gibi Türkiye’nin siyasi, sosyal ve kültürel hafızasında yer eden gelişmelere sahne oldu.
Dünya tarihinde ise lazerin geliştirilmesi, Everest’e çıkan ilk kadın dağcı Junko Tabei’nin başarısı, IBM’in 21 tonluk bilgisayarı, Gazze saldırılarına ilişkin asker ifadeleri ve Kolombiya’daki büyük uyuşturucu operasyonu 16 Mayıs’ın farklı alanlarda iz bırakan başlıkları arasında yer aldı.
