Akaryakıt ve gübre fiyatlarındaki yükseliş, üretim maliyetini artırırken planlı üretim yapan çiftçiye verilen destekler yeniden öne çıktı.
ABD/İsrail-İran hattında büyüyen savaşın enerji piyasalarında yarattığı sarsıntı, tarım sektörünü de doğrudan etkiledi. Brent petrol mart sonunda 100 doların üzerine çıkarak 114-115 dolar bandına kadar yükseldi. Küresel piyasalarda artan enerji maliyetleri, enflasyon ve arz güvenliği kaygılarını büyütürken, Türkiye’de çiftçinin en büyük gider kalemleri arasında yer alan mazot ve gübre maliyetleri yeniden gündemin üst sıralarına çıktı.
Tarımda bu maliyet baskısının daha da derinleşmesi, ekim alanlarında daralma riskini ve buna bağlı gıda arzı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Bu tabloda, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın planlı üretim modeli ile verdiği destekler üretici açısından daha kritik hale geldi. Türkiye Gazetesi’nin aktardığına göre planlama kapsamındaki ürünü doğru havzada eken çiftçinin mazot maliyetinin tamamı, gübre maliyetinin ise yarısı desteklerle karşılanıyor. Sadece temel destekten yararlanan üreticilerde ise mazot maliyetinin ortalama yüzde 50’si, gübre maliyetinin yüzde 25’i destek kapsamında bulunuyor.
Destekler üç başlıkta veriliyor
Bitkisel üretimde destek sistemi “temel destek”, “planlı üretim desteği” ve “üretimi geliştirme desteği” başlıkları altında uygulanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2026 üretim yılına ilişkin yayımladığı destekleme birim fiyatları listesinde arpa ve buğday için planlı üretim desteği 403 lira, ayçiçeği için 465 lira, pamuk için 697,50 lira olarak yer aldı. Aynı listede su kısıtı bulunan havzalarda arpa ve buğday için 434 lira, ayçiçeği için 372 lira ek destek öngörüldü.
Buna göre buğday ve arpada temel ve planlı üretim desteği toplamı dekarda 806 liraya ulaşıyor. Su kısıtı bulunan havzalarda ise bu rakam bin 240 liraya kadar çıkıyor. Yağlık ayçiçeğinde toplam destek 930 lira, su kısıtı olan bölgelerde bin 302 lira seviyesine yükseliyor. Pamukta dekar başına destek bin 395 liraya kadar çıkarken, nohut, mercimek ve yem bitkilerinde destek 620 lira, su kısıtlı havzalarda ise 868 lira olarak uygulanıyor.
Hayvancılıkta da destekler sürüyor
Bakanlığın destek politikası yalnızca bitkisel üretimle sınırlı değil. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın hayvancılık desteklerine ilişkin yayımladığı bilgilere göre 2025 yılı için buzağı temel desteği 1.400 liraya, malak desteği 2.800 liraya çıkarıldı. Kuzu ve oğlaklarda temel destek 300 lira, sürü yöneticisi desteği ise 81 bin lira olarak açıklandı. Arılı kovan desteği örgütlü üreticiler için 140 liraya, örgütlü olmayan üreticiler için 100 liraya yükseltildi.
İpek böceği desteğinde de artış dikkat çekti. Bakanlık verilerine göre 2025 yılında temel destek olarak toplam 15 bin 400 lira ödeme öngörüldü; genç ve kadın üreticilere ilave destek kalemleri de sisteme eklendi. Bu tablo, artan maliyet baskısı altında üretimin devamı için yalnızca bitkisel değil, hayvansal üretimde de destek mekanizmasının genişletildiğini gösteriyor.
Kredi ve sigortada ilave avantaj
Planlı üretim modelinin sadece doğrudan ödeme ile sınırlı kalmadığı da vurgulanıyor. Türkiye Gazetesi’nin haberine göre planlı üretim yapan çiftçilere ilave faiz indirimi ve sigorta prim desteği de sağlanıyor. Amaç, üretimin devamlılığını korumak, ekim alanlarında geri çekilmeyi önlemek ve gıda arz güvenliğini güçlendirmek.
Enerji fiyatlarındaki sert yükselişin sürdüğü bir dönemde bu desteklerin sahadaki etkisi daha da önem kazanmış durumda. Özellikle mazot ve gübrenin doğrudan üretim maliyetini belirlediği ürünlerde, destek oranları çiftçinin ekim kararını belirleyen ana unsurlardan biri haline geliyor. Orta Doğu’daki savaşın uzaması halinde enerji ve girdi maliyetlerindeki baskının daha da artması beklenirken, planlı üretim modeli tarımda üretimin sürmesi açısından en güçlü araçlardan biri olarak öne çıkıyor.