Osmanlı tarihinin en güçlü kadın figürlerinden biri olarak kabul edilen Kösem Sultan’ın Kilis ile dikkat çekici bir tarihî bağlantısının bulunduğu ortaya çıktı.
Osmanlı kaynaklarında yer alan bilgilere göre, Kösem Sultan’a tahsis edilen önemli gelir kaynakları arasında Kilis de yer alıyordu.
Tarihçi Naîmâ’nın aktardığı kayıtlara göre, Kösem Sultan’ın ekonomik gücünü oluşturan has araziler ve paşmaklık gelirleri arasında Kilis önemli bir konuma sahipti. Osmanlı yönetim sisteminde “has”, yüksek gelir sağlayan ve belirli kişilere tahsis edilen toprak ve gelir kaynaklarını ifade ederken, “paşmaklık” ise özellikle valide sultanlara ayrılan gelir bölgeleri için kullanılan bir terim olarak biliniyor.
Akpınar’da bağ ve bahçeleri olduğu belirtiliyor
Kilis Kent Haber’in edindiği bilgilere göre, Kösem Sultan’ın Kilis’in Akpınar mevkiinde meyve bahçeleri ve üzüm bağlarının bulunduğu ifade ediliyor. Bu iddia, Kilis’in Osmanlı saray ekonomisiyle olan bağını gösteren önemli ayrıntılar arasında değerlendiriliyor.
Kilis, beş önemli gelir merkezinden biri
Osmanlı kayıtlarına göre Kösem Sultan’a yıllık yüksek gelir sağlayan beş önemli merkez arasında Kilis, Menemen, Zile, Gazze ve İzdin bulunuyordu. Bu bölgelerden elde edilen gelirlerin, Kösem Sultan’ın vakıflarının finansmanı, hayır eserlerinin yapımı ve saray çevresindeki çeşitli giderlerin karşılanmasında kullanıldığı belirtiliyor.
Araştırmacılar, valide sultanların Osmanlı ekonomisinde önemli bir mali güce sahip olduğunu ve kendilerine tahsis edilen bu gelir kaynakları sayesinde cami, medrese, çeşme, imaret ve çeşitli sosyal yardım kurumlarının desteklendiğini ifade ediyor.
Kilis’in Osmanlı’daki ekonomik önemi
Kilis’in Kösem Sultan’ın gelir kaynakları arasında yer alması, kentin Osmanlı dönemindeki ekonomik ve idari önemini de gözler önüne seriyor. O dönemde Halep eyaletine bağlı önemli bir yerleşim merkezi olan Kilis; tarımsal üretimi, ticaret yolları üzerindeki konumu ve vergi gelirleriyle dikkat çeken bölgeler arasında yer alıyordu.
Tarihçiler, bu tür kayıtların Kilis’in yalnızca bir sınır kenti olmadığını, aynı zamanda Osmanlı saray ekonomisiyle doğrudan bağlantılı önemli bir gelir merkezi olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
Kösem Sultan’ın vakıfları ve Osmanlı dönemindeki has sistemi üzerine yapılan araştırmalar, Kilis’in tarihî geçmişinde henüz geniş kitleler tarafından yeterince bilinmeyen önemli ayrıntıları gün yüzüne çıkarmaya devam ediyor.