Bu İsimlerin Kilisli Olduğunu Biliyor Muydunuz? İşte Kilis’in Gurur Tablosu!

Nejat Uygur’dan Aydan Şener’e kadar tüm Türkiye’nin tanıdığı bu isimlerin Kilisli olduğunu biliyor muydunuz? Bilimden sanata, askeri başarılardan siyasete kadar ülkemizin hafızasında derin izler bırakan isimler bu listede!

Kilis'in bağrından çıkan, Osmanlı'dan günümüze iz bırakan Kilisli ünlüler, devlet adamları, sanatçılar ve bilim insanları bu makalede. Kilis yerel tarihine yolculuk yapın!

Kilisli Ünlüler: Tarihe ve Sanata Yön Veren 18 Kilisli Şahsiyet

Güney Doğu Anadolu’nun kadim kültür kenti Kilis, sadece zeytini ve eşsiz mutfağıyla değil, bağrından çıkardığı ilim, siyaset, sanat ve askeri dehalarla da Türkiye’nin en zengin kültürel mozaiklerinden birine sahiptir. Osmanlı İmparatorluğu döneminden Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan köklü bir geçmişe sahip olan bu topraklar, medreselerinden akademilerine kadar her dönemde ülkenin kaderini tayin eden isimler yetiştirmiştir.

Bu yazımızda, Kilisli ünlüler ve bu kadim şehrin hafızasında derin izler bırakan, adını altın harflerle tarihe yazdıran şahsiyetleri bir araya getirdik.

Kilis'in bağrından çıkan, Osmanlı'dan günümüze iz bırakan Kilisli ünlüler, devlet adamları, sanatçılar ve bilim insanları bu makalede.

1. Osmanlı Dönemi Kilisli Alimler ve Devlet Adamları

Kilis, Osmanlı döneminde bölgenin en önemli eğitim ve kültür merkezlerinden biriydi. İşte o döneme damga vuran isimler:

Canbolad Bey (XVI. Yüzyıl)

Tahminen 1504 yılında doğan Canbolad Bey, Yavuz Sultan Selim’in koruması altında büyümüştür. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Belgrad, Boğdan, Rodos ve Bağdat seferlerinde büyük kahramanlıklar göstermiş, ardından Kilis ve yöresinin asayişini sağlamakla görevlendirilmiştir. 1571 yılında II. Selim döneminde Kıbrıs’ın fethi sırasında Magosa’da şehit düşen Canbolad Bey'in adı, Kilis’te kendi yaptırdığı cami ve türbesinde hâlâ yaşatılmaktadır.

Ruhi Efendi ve Bekir Vahid Efendi

Kilis medreselerinin yetiştirdiği en büyük alimlerdendir. Güllü Cami Medresesi’nde dersler veren Ruhi Efendi, Doğu dillerine hakimiyeti ve tasavvufi şiirleriyle bilinir. Bekir Vahid Efendi ise Ulu Camii Medresesi’nde müderrislik yapmış, Salih Ağa Çeşmesi’nin kitabesini ebced hesabıyla yazacak kadar derin bir ilme sahip olmuştur.

Abdullah Sermest Efendi ve Hocazade Abdullah Enveri Efendi

• Abdullah Sermest Efendi: Mısır’da tıp, Mekke’de tasavvuf eğitimi aldıktan sonra Kilis’e dönerek Baytazzade Tekkesi’ni kurmuş mutasavvıf bir şairdir.

• Hocazade Abdullah Enveri Efendi: Kesik Minare Medresesi’nde mantık dersleri vermiş, mantık üzerine yazdığı "Tastikat" haşiyesini Sultan Abdülmecit’e sunarak takdir toplamış bir dâhidir.

2. Türk Kültürüne ve Dilene Yön Veren Kilisli Aydınlar

Kilis, Türk dilinin sadeleşmesinde ve Türk kültür mirasının korunmasında kilit rol oynayan çok önemli iki ismi Türk dünyasına kazandırmıştır:

Necip Asım Yazıksız (Vavlı Türk)

Şam Askeri İdadisi ve İstanbul Harp Okulu mezunu olan Necip Asım Bey, Dar-ül Fünun’da müderrislik ve Erzurum milletvekilliği yapmıştır. Türk tarihini ilk yazanlardan biridir. Arap harfleriyle yanlış yazılan "Türk" kelimesine "vav" harfini ekleterek doğru okunmasını sağladığı için Türk dünyasında "Vavlı Türk" olarak anılır.

Muallim Rıfat Bilge

Türk kültür hayatının en büyük gizli kahramanlarındandır. Kaşgarlı Mahmut’un kayıp olan dünyaca ünlü eseri Divanü Lügati't-Türk’ü ve Kitab-ı Dede Korkut’u bularak günümüz Türkçesine kazandıran, Türk Dil Kurumu’nun Tarama Sözlüğü çalışmalarını başlatan devasa bir kültür insanıdır.

3. Kilis’in Siyasi ve Askeri Dehaları

Kilis, hem kurtuluş mücadelesinde hem de Türkiye Cumhuriyeti’nin yönetim kademelerinde en ön saflarda yer alan liderler yetiştirmiştir.

İslam Bey (Mehmet)

Çanakkale Savaşı’nda kahramanca çarpışan İslam Bey, Mondros Mütarekesi sonrası memleketi Kilis’e dönmüştür. İngiliz ve Fransız işgaline karşı Kilisli vatanseverlerle birlikte Kuvay-ı Milliye örgütünü kurarak düşmanı topraklardan kovan efsanevi liderdir. Cumhuriyet döneminde Kilis Belediye Başkanlığı da yapmıştır.

Orgenerallerimiz: Doğan Güreş ve Safter Necioğlu

• Org. Doğan Güreş: 1990 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Genelkurmay Başkanlığı koltuğuna oturmuş, emekliliği sonrasında ise TBMM’de Kilis Milletvekili olarak şehrini temsil etmiştir.

• Org. Safter Necioğlu: Kilis’in köklü Necioğlu ailesinden olup, 1988-1990 yılları arasında Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevini başarıyla yürütmüştür.

Nedim Ökmen ve Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı

• Nedim Ökmen: 1950’li yıllarda Tarım ve Maliye Bakanlığı yaparak ülke ekonomisine yön vermiştir.

• Ahmet Taner Kışlalı: Kilis’te yetişen, Paris’te doktora yapan akademisyen, gazeteci ve eski Kültür Bakanı’mızdır. 1999 yılında uğradığı hain bir suikast sonucu aramızdan ayrılmıştır.

4. Türk Sanatına Damga Vuran Kilisli Sanatçılar

Kilis’in havası ve suyu, Türk sanat dünyasına yön veren en büyük üstatların doğmasına vesile olmuştur. Bu kadim toprakların sanatsal zenginliğini taçlandıran isimlerin başında, hem başarılı bir tıp doktoru hem de Türk Sanat Müziği üstadı olan, 640 civarı bestesiyle Prof. Dr. Alaeddin Yavaşça gelmektedir; kendisi bu başarılarıyla "Devlet Sanatçısı" unvanına layık görülmüştür. Geleneksel Türk tiyatrosunun unutulmaz ustası Nejat Uygur ise "Cibali Karakolu" ve "Kilis Horozu" gibi hafızalara kazınan eserleriyle sahnede devleşmiştir.

Edebiyat dünyasında İkinci Yeni akımının güçlü şairlerinden biri olan Seyfettin Başcıllar, "Önce Bulut Vardı" ve titizlikle hazırladığı "Kilisli Divan Şairleri Antolojisi" ile şiirimize derin izler bırakmıştır. Basın dünyasının duayen ismi, gazeteci ve köşe yazarı Hıncal Uluç, meslek hayatı boyunca aldığı "Yılın Gazetecisi" ödülleri ve "Sarı Kırmızı Kaşkol" adlı kitabıyla medyanın sembol isimlerinden biri olmuştur.

Ekranların ve beyaz perdenin zarafet timsali sinema ve dizi oyuncusu Aydan Şener, özellikle "Çalıkuşu" dizisinde canlandırdığı unutulmaz Feride karakteriyle Türk halkının gönlünde taht kurmuştur. Türk Sanat Müziği solisti, bestekâr ve şarkı sözü yazarı İ. Halil Taşkent, TRT'de yaptığı kaliteli TSM programları ve eşsiz besteleriyle musiki kültürümüzü beslemeye devam etmiştir. Son olarak, aslen Artvinli olsa da Kilisli bir memur ailesinin oğlu olarak büyüyen ve çocukluğu bu kültürle şekillenen ünlü sinema sanatçısı Öztürk Serengil, 100’ün üzerinde Yeşilçam filminde kendine has tarzıyla rol alarak Türk sinemasının unutulmaz karakterleri arasına adını yazdırmıştır.

Türk Musikisinin Ekâbiri: Prof. Dr. Alaeddin Yavaşça

Hem Haseki Hastanesi Başhekimliği yapmış başarılı bir kadın doğum uzmanı hem de Türk Sanat Müziği’ne 640’ın üzerinde beste kazandırmış bir Devlet Sanatçısıdır. Kilis’in musiki ruhunu tüm dünyaya tanıtmıştır.

Tiyatronun Duayeni: Nejat Uygur

1927 Kilis doğumlu olan usta sanatçı, canlandırdığı tiplemeler ve geleneksel Türk tiyatrosuna kattığı değerle adını tarihe yazdırmıştır. Memleketi Kilis’i hiçbir zaman unutmamış, oyunlarında her zaman Kilis kültüründen esintilere yer vermiştir.

Sizce Kilis'in yetiştirdiği en unutulmaz isim kim? Yorumlarda bizimle paylaşın!