Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Levent Öztürk, son yıllarda bilim dünyasının üzerinde sıklıkla durduğu "sosyal jetlag" kavramına ilişkin korkutan uyarılarda bulundu. Hafta içi ve hafta sonu arasındaki uyku saatleri farklılığının vücutta kronik stres etkisi yarattığını belirten Prof. Dr. Öztürk, bu durumun fizikal ve ruhsal birçok hastalığı tetiklediğini açıkladı.
Sosyal Jetlag Nedir? Uyku Ortası Saati Nasıl Kayıyor?
Bireylerin hafta içi erken yatıp erken kalkarken, hafta sonlarında daha geç yatıp daha geç kalkması "sosyal jetlag" olarak adlandırılıyor. Prof. Dr. Levent Öztürk, bu durumun mekanizmasını ve "uyku ortası saati" hesaplamasını şu çarpıcı örnekle özetledi:
"Hafta içi saat 00.00'da uyuyup sabah 07.00'de kalkan bir kişinin uyku ortası saati yaklaşık 03.30'dur. Ancak aynı kişi hafta sonu saat 02.00'de yatıp 09.00'da kalkarsa, bu uyku ortası saati 05.30'a kayar. Uyku ortası saatinin hafta içi ve hafta sonu arasında bir saat veya daha fazla değişmesi durumunu sosyal jetlag olarak tanımlıyoruz. Özellikle düzenli mesaisi olan beyaz yakalılar ve öğrenciler bu durumla çok daha sık karşılaşıyor."
Ruh Sağlığını da Vuruyor, Sindirim Sistemini de!
Hafta sonu değişen uyku düzeninin vücudun otonom sinir sistemini altüst ettiğini bildiren uzmanlar, kişinin farkında olmadan sürekli bir kronik stres sarmalına girdiğini aktarıyor. Araştırmalara göre sosyal jetlagın tetiklediği başlıca rahatsızlıklar şunlar:
Ruhsal Sorunlar: Sosyal jetlag yaşayan kişilerde depresif belirtiler ve anksiyete (kaygı bozukluğu) çok daha sık gözlemleniyor.
Tansiyon ve Kalp Riski: Sabah saatlerinde kan basıncının daha yüksek seyretmesine neden olan bu düzensizlik, ilerleyen dönemlerde hipertansiyon riskini katlıyor.
Mide ve Bağırsak Hastalıkları: Vücudun biyolojik saatinin şaşması sonucu; sindirim sistemi sorunları, irritabl bağırsak sendromu (huzursuz bağırsak), ülser ve gastrit gibi kronik rahatsızlıkların gelişebileceği öngörülüyor.
"Uyku Sağlığı Düzeni Sever"
Prof. Dr. Levent Öztürk, sosyal jetlagın olumsuz etkilerinden korunmanın tek yolunun biyolojik ritmi bozmamak olduğunu hatırlattı. Hafta sonu sosyal etkinlikler artsa bile uyku sağlığını korumak adına hafta içi ve hafta sonu arasındaki yatış-kalkış saatlerinin mümkün olduğunca sabit tutulması ve uyku düzeninin değiştirilmemesi gerektiği vurgulandı.