Yangın Nasıl Başladı
Felaket, şehir merkeziyle üst mahalleler arasındaki Mevlevihane bölgesinde küçük bir evde çıktı. Resmi kayıtlara göre yangının kaynağı mutfaktaki bir kaza; bir başka anlatıma göre ise devrilen bir gaz lambasıydı. Gerçek neden tam olarak netleşmese de sonucu tartışmasızdı: Saatte 60 kilometre hıza ulaşan Vardar Rüzgârı, alevleri dakikalar içinde tüm şehre yaydı.
Selanik o dönemde ahşap yapıların ve dar, çıkmaz sokakların hâkim olduğu yoğun bir liman kentiydi. İtfaiye teşkilatının hem eğitimsiz hem de donanımsız olması, alevlerin önüne geçilmesini imkânsız kıldı. Yangın kısa sürede kenti doğu-batıya bölen Vardar Caddesi'ni aşarak Rum ve Frenk mahallelerine, oradan da sahil şeridine ulaştı.
En Ağır Darbeyi Yahudi ve Türk Mahalleleri Aldı
Alevler özellikle Vardar Caddesi ile rıhtım arasında kalan, şehrin Yahudi ve Türk nüfusunun yoğunlaştığı bölgeleri harap etti. Kentin simge yapıları bir bir yok oldu: Hotel Splendid, Hotel Olympos, Pathé Sineması, Posta-Telgraf Binası, Osmanlı Bankası, Yunanistan Ulusal Bankası ve Atina Bankası binaları küle döndü. Saatli Cami dahil 11 cami, St. Demetrios dahil 3 Ortodoks kilisesi ve onlarca sinagog yangında kayboldu. Baş hahamın ikametgâhı ve kentin dini arşivleri de bu yangında tarihe karıştı. 7.695 dükkândan 4.096'sı yanarak yok oldu; bu dükkânların büyük bölümü Yahudi esnafa aitti.
Kentin Kaderi Bu Gece Değişti
Yangının ardından Venizelos hükümeti, Selanik'in eski sokak dokusuyla yeniden inşasına izin vermeyeceğini açıkladı. Bunun yerine Fransız mimar Ernest Hébrard'a tamamen yeni bir şehir planı hazırlatıldı. Hébrard Planı, dar Osmanlı sokaklarının yerine geniş bulvarlar, meydanlar ve modern bir Avrupa şehri silüeti getirdi; bugün hâlâ Aristoteles Meydanı'nda bu planın izleri görülüyor.
Ancak yeniden yapılanma, yangın öncesi mülk sahiplerinin lehine işlemedi. Tapu kayıtlarının büyük bölümü yangında yok olduğu için Yahudi ve Türk mülk sahipleri topraklarını kanıtlayamadı ve mülkleri fiilen ellerinden alındı. Geçim kaynaklarını kaybeden Yahudi nüfusun yarısı zaman içinde Selanik'ten göç etti. Yangın, kısa süre sonra yaşanan nüfus mübadelesiyle birleşince, yüzyıllardır çok kültürlü bir Osmanlı liman kenti olan Selanik'in demografik yapısını kalıcı olarak değiştirdi ve şehir bugünkü homojen Yunan kimliğine büyük ölçüde bu felaketin ardından kavuştu.