Osmanlı İmparatorluğunun en zor imtihanı

Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecindeki en kritik dönemeçlerden biri olan bu savaş, adını o dönemde kullanılan Rumi takvime göre 1293 yılına denk gelmesinden dolayı almıştır. 24 Nisan sabahı Rus birliklerinin sınırı geçmesiyle başlayan süreç, sadece askeri bir çatışma değil, aynı zamanda milyonlarca insanın kaderini değiştiren büyük bir trajediye dönüştü.

Savaşın perde arkası: Panslavizm ve Balkan krizi

Savaşın temelinde, Rusya'nın sıcak denizlere inme stratejisi ve Balkanlar'daki Slav halklarını kendi çatısı altında toplama amacı (Panslavizm) yatıyordu. İstanbul'da toplanan Tersane Konferansı'nda Avrupalı devletlerin sunduğu ağır şartların Osmanlı Devleti tarafından reddedilmesi üzerine, Çar II. Alexander diplomasiyi sonlandırarak orduya emir verdi. Rusya'nın Eflak ve Boğdan üzerinden başlattığı harekat, Osmanlı'nın hem Avrupa hem de Asya topraklarını aynı anda hedef alan iki cepheli bir savaşı başlattı.

Kahramanlıklar ve direniş: Plevne ve Erzurum

Savaşın gidişatı Osmanlı ordusu için oldukça zorlu geçse de, tarihe altın harflerle kazınan savunmalar gerçekleştirildi.

• Batı Cephesi (Balkanlar): Gazi Osman Paşa komutasındaki Plevne Savunması, dünya askeri tarihine geçti. Kuşatma altındaki Plevne'de aylarca süren direniş, Rus ordusuna ağır kayıplar verdirse de yardımların kesilmesiyle şehir düşmekten kurtulamadı.

• Doğu Cephesi (Kafkasya): Erzurum’da Nene Hatun gibi halk kahramanlarının önderliğinde Aziziye Tabyaları'nda destansı bir mücadele verildi. Rusların Erzurum’un kapılarına kadar dayanması, bölge halkının topyekûn bir direnişe geçmesine neden oldu.

Büyük kayıp ve "93 Muhacereti"

Savaş, 1878 yılında imzalanan San Stefano (Yeşilköy) ve ardından gelen Berlin Antlaşmaları ile sona erdi. Osmanlı İmparatorluğu; Kars, Ardahan ve Batum’u (Elviye-i Selâse) Rusya’ya bırakmak zorunda kalırken, Balkanlar’da Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsızlığını kazandı, Bulgaristan ise özerk bir prenslik haline geldi.

Savaşın en acı bilançosu ise insani boyutta yaşandı. Balkanlar ve Kafkasya'dan Anadolu'ya doğru başlayan kitlesel göç dalgası, tarihe "93 Muhacereti" olarak geçti. Yüz binlerce müslüman, yüzyıllardır yaşadıkları toprakları terk ederek açlık, hastalık ve zorlu yol şartları altında Anadolu’nun içlerine sığındı. Bu göç dalgası, modern Türkiye'nin demografik yapısının oluşmasında da temel bir rol oynadı.

Bugün 149. yıl dönümünde anılan 93 Harbi, askeri stratejilerden ziyade kaybedilen toprakların hüznü ve vatan savunması yolunda can veren şehitlerin aziz hatırasıyla hatırlanmaya devam ediyor.

Haber Merkezi