Tarihte Bugün: 15 Mayıs

15 Mayıs, Türkiye ve dünya tarihinde siyasi, askeri, toplumsal ve ekonomik açıdan iz bırakan olayların yaşandığı günlerden biri olarak kayıtlara geçti. Bu tarihte İslam tarihinin önemli devlet adamlarından Nureddin Mahmud Zengi vefat etti, İzmir işgal edildi, Osmanlı Devleti’nin son padişahı Sultan Vahdettin hayatını kaybetti, Yedi Yıl Savaşı başladı ve Sovyet ordusu Afganistan’dan çekilme sürecine girdi.

Nureddin Mahmud Zengi Vefat Etti

1174 yılında İslam tarihinin önemli devlet adamlarından Nureddin Mahmud Zengi vefat etti. Önce Selçuklulara bağlı Halep Emirliği yapan Zengi, daha sonra Mısır, Şam ve Kürdistan coğrafyasında büyük bir siyasi güç oluşturdu.

Nureddin Mahmud Zengi, Halep Emirliği döneminde üç büyük hedef belirledi. Bunlardan ilki Müslümanları birleştirerek İslam birliğini kurmaktı. Bu hedefini hayattayken gerçekleştirdi. İkinci hedefi Kudüs’ün yeniden fethiydi. Bu büyük ideal, kendisinden sonra Selahaddin Eyyubi tarafından hayata geçirildi. Üçüncü hedefi ise Konstantiniyye’nin fethiydi. Bu fetih de asırlar sonra Fatih Sultan Mehmed’e nasip oldu.

Makineli Tüfeğin İlk Tasarımı Ortaya Çıktı

1718 yılında Londralı avukat James Puckle, tarihteki ilk makineli tüfek tasarımlarından biri kabul edilen silahı icat etti. “Puckle Gun” adıyla bilinen bu tasarım, dönemin savaş teknolojisi açısından dikkat çeken yeniliklerinden biri oldu.

Bu sistem, bugünkü anlamda modern makineli tüfeklerin doğrudan karşılığı olmasa da ateşli silahların gelişim sürecinde önemli bir adım olarak tarihe geçti.

Yedi Yıl Savaşı Başladı

1756 yılında İngiltere’nin Fransa’ya savaş açmasıyla Yedi Yıl Savaşı başladı. Kuzey Amerika’daki egemenlik mücadelesi nedeniyle başlayan savaş, Fransa-Kızılderili Savaşı olarak da anıldı.

Savaş yalnızca Avrupa ile sınırlı kalmadı. Kuzey Amerika, Afrika, Hindistan ve deniz aşırı sömürge bölgeleri de bu büyük mücadelenin alanı haline geldi. İngiltere ve Fransa arasındaki sömürge rekabeti, bu savaşla birlikte küresel ölçekte askeri ve siyasi bir hesaplaşmaya dönüştü.

İzmir İşgal Edildi

15 Mayıs 1919’da İtilaf Devletleri’nin desteğini alan Yunan kuvvetleri İzmir’i işgal etti. Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında Anadolu’da yaşanan en ağır gelişmelerden biri olan bu işgal, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde dönüm noktası oldu.

Yunan askerlerinin İzmir’e çıkmasıyla şehirde büyük bir gerilim yaşandı. Gazeteci Hasan Tahsin, işgal kuvvetlerine karşı ilk kurşunu sıkarak direnişin sembol isimlerinden biri haline geldi. Aynı süreçte Askerlik Şubesi Başkanı Albay Süleyman de Yunan askerleri tarafından öldürüldü.

İzmir’in işgali, Anadolu’nun dört bir yanında büyük tepki doğurdu. Şehirlerde mitingler düzenlendi, işgale karşı halk direnişi güçlendi ve Milli Mücadele’nin toplumsal zemini daha da genişledi. Bu nedenle 15 Mayıs 1919, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin açık şekilde ortaya çıktığı tarihlerden biri olarak kabul edildi.

Sultan Vahdettin San Remo’da Hayatını Kaybetti

1926 yılında Osmanlı Devleti’nin son padişahı Sultan Vahdettin, İtalya’nın San Remo kentinde kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti.

Saltanatın kaldırılmasının ardından Osmanlı hanedanı yurt dışına gönderildi. Sultan Vahdettin de hayatının son dönemini Türkiye dışında geçirdi. Ölümü, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinin en tartışmalı başlıklarından biri olarak tarih kayıtlarında yer aldı.

Hawar Dergisi Yayın Hayatına Başladı

1932 yılında Kürtçeyi Latin alfabesiyle yayımlayan ilk yayınlardan Hawar Dergisi, Suriye’nin başkenti Şam’da yayın hayatına başladı.

Kürtçe edebiyat dergisi olan Hawar, 1943 yılına kadar toplam 57 sayı yayımlandı. Dergi, Kürt dili ve edebiyatı açısından önemli yayınlardan biri olarak kabul edildi.

McDonald’s’ın Temelleri Atıldı

1940 yılında Richard ve Maurice McDonald kardeşler, Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk restoranlarını açtı. Bu girişim, ilerleyen yıllarda dünyanın en büyük fast food zincirlerinden biri haline gelecek McDonald’s markasının başlangıcı oldu.

Küçük bir restoran olarak başlayan girişim, zamanla küresel bir markaya dönüştü ve yeme-içme sektöründe yeni bir iş modelinin simgelerinden biri haline geldi.

Arap-İsrail Savaşı Genişledi

14 Mayıs 1948’de İsrail’in kuruluşunu ilan etmesinin ardından, 15 Mayıs’ta Arap-İsrail Savaşı fiilen genişledi. Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak kuvvetleri bölgeye girdi.

Bu süreç, Filistin halkı için büyük bir yıkıma dönüştü. Yüz binlerce Filistinli topraklarından çıkarıldı, çok sayıda yerleşim yeri boşaltıldı ve milyonlarca Filistinlinin mülteci durumuna düşeceği uzun bir kriz başladı.

15 Mayıs, Filistinliler tarafından Nakba yani “Büyük Felaket” olarak anıldı. Bu tarih, Filistin halkının zorla göç ettirilmesini, topraklarından koparılmasını ve yıllardır devam eden insani krizin başlangıcını simgeleyen en önemli günlerden biri oldu.

Avusturya Devlet Antlaşması İmzalandı

1955 yılında Avusturya Devlet Antlaşması imzalandı. Antlaşma ile Avusturya’nın bağımsızlığı yeniden tanındı ve ülkenin İkinci Dünya Savaşı sonrası işgal altındaki statüsü sona erdi.

Bu gelişme, savaş sonrası Avrupa’da diplomatik düzenin yeniden kurulması açısından önemli adımlardan biri oldu.

Vietnam Savaşı Beyaz Saray Önünde Protesto Edildi

1966 yılında Vietnam Savaşı’nı protesto eden yaklaşık 8 bin Amerikalı, Beyaz Saray çevresinde gösteri düzenledi. Protestocular, 2 saat boyunca Beyaz Saray’ı kuşatarak savaş karşıtı tepkilerini ortaya koydu.

Vietnam Savaşı, Amerika Birleşik Devletleri’nde büyük toplumsal kırılmalara neden oldu. Savaş karşıtı gösteriler, özellikle gençler, üniversite öğrencileri ve sivil toplum çevrelerinde güçlü bir harekete dönüştü.

Okinawa Japonya’ya Geri Verildi

1972 yılında İkinci Dünya Savaşı sonrası Amerika Birleşik Devletleri’nin kontrolüne geçen Okinawa, Japonya’ya geri verildi.

Okinawa’nın devri, Japonya’nın savaş sonrası egemenlik sürecinde önemli bir gelişme olarak tarihe geçti. Ada, stratejik konumu nedeniyle Pasifik bölgesindeki askeri ve siyasi dengeler açısından önemini korudu.

Türkiye’de Döviz Sıkıntısı Gündem Oldu

1977 yılında Türkiye’nin tarihinin en büyük döviz sıkıntılarından birini yaşadığına ilişkin haberler kamuoyunda büyük tepki topladı.

IMF’nin Türkiye’ye borç vermek için seçimlerin yapılması ve yüzde 20 devalüasyon uygulanması şartlarını ileri sürdüğü açıklandı. Türkiye ekonomisinde yaşanan bu sıkıntı, sonraki yıllarda da sık sık gündeme gelecek ekonomik krizlerin habercisi oldu.

Cumhuriyet tarihi boyunca farklı dönemlerde ekonomik istikrarsızlıklarla karşı karşıya kalan Türkiye’de döviz darboğazı, dış borç, yüksek enflasyon ve devalüasyon tartışmaları uzun yıllar gündemde kalmaya devam etti.

Sovyet Ordusu Afganistan’dan Çekilmeye Başladı

1988 yılında Sovyet Kızıl Ordusu, Afganistan’dan çekilmeye başladı. 8 yıldan fazla süren savaşta Sovyetler Birliği ağır kayıplar verdi ve işgal girişiminde başarı sağlayamadı.

Bu çekilme, Afgan halkı için büyük bir zafer olarak görüldü. Sovyet-Afgan Savaşı, Afganistan’da büyük yıkıma, milyonlarca insanın yerinden edilmesine ve bölgenin uzun yıllar sürecek istikrarsızlık dönemine girmesine neden oldu.

Fransa’nın İlk Kadın Başbakanı Göreve Geldi

1991 yılında Edith Cresson, Fransa’nın ilk kadın başbakanı olarak göreve başladı. Cresson’un başbakanlığı, Fransa siyasi tarihinde kadın temsili açısından önemli bir dönüm noktası oldu.

Bu gelişme, Avrupa siyasetinde kadınların üst düzey yönetim kademelerinde daha fazla görünür hale gelmesi açısından da dikkat çekti.

Nakba Günü Gösterilerinde Can Kayıpları Yaşandı

2011 yılında Filistinliler, 1948’de yaşanan sürgün ve işgali anmak için Nakba Günü gösterileri düzenledi.

İsrail sınırlarında ve işgal altındaki bölgelerde düzenlenen gösterilerde çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve yaralandı. Nakba Günü, Filistin halkının vatanlarından koparılmasını ve yıllardır süren mülteci dramını simgeleyen en önemli günlerden biri olarak anılmaya devam ediyor.

Kaliforniya’da Evlilik Yasağı Kararı

2008 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Kaliforniya eyaletinde Yüksek Mahkeme, eşcinsel evlilik yasağını anayasaya aykırı buldu.

Karar, Amerika’da medeni haklar tartışmalarında önemli başlıklardan biri oldu. Bu gelişme, sonraki yıllarda ülkede evlilik hakları konusunda yürütülen hukuki ve siyasi tartışmaları doğrudan etkiledi.

Tarihte Bugün Öne Çıkan Başlıklar

15 Mayıs tarihi, özellikle İzmir’in işgali nedeniyle Türkiye açısından ayrı bir öneme sahip oldu. Bu işgal, Milli Mücadele’nin yalnızca askeri değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasi yönünü de güçlendirdi. Anadolu’da işgale karşı oluşan tepki, bağımsızlık mücadelesinin geniş kitlelere yayılmasını sağladı.

Dünya tarihinde ise aynı gün, Yedi Yıl Savaşı, Arap-İsrail Savaşı, Vietnam protestoları ve Sovyet ordusunun Afganistan’dan çekilmesi gibi gelişmelerle askeri ve siyasi kırılmaların öne çıktığı bir tarih olarak kayıtlara geçti.