KİLİS VAKFI OLARAK KİLİS’TE MANTIK İLMİNİ ARAŞTIRDIK

        "Kilis’in yetiştirdiği büyük Mantık Alimi Abdullah Enveri Hazretleri, mantığı Türkçe öğreten bir yenilikçi olup, aynı zamanda fatiha süresinde on bin kıyas üretebilen bir ilim adamıdır.”
                                                                                                                                                  Kilis Tarihi Yazarı
                                                                                                                                           Avukat Kadri TİMURTAŞ

         Kilis Vakfı Yönetim Kurulu Üyeleri olarak Kilis’te yüzyıllar boyu süren mantık ilminin nasıl doğduğunu ve Anadolu’da nasıl ün yaptığını araştırdık. Bu araştırmalarımız neticesinde, her mahalleye bir medrese kurulduğunu ve bu medreselerde mantık ilmi okutulduğunu öğrendik. Önce mantık ilmi nedir? Şimdi onu görelim:

         Mantık: düşünceleri, onlar arasındaki bağları ve düzeni yöneten yasa ve ilkeleri inceleyen bir bilgidir.

         İlk olarak Kilis’te mantık ilmi nasıl doğdu? sorusuna cevap verebilmemiz için, Kilis'in 18.nci yüzyıldaki karanlık yaşam akışına bir göz atmamız gerekir.

         Kilis 18.nci yüzyılda, kalın duvarlarla örülü bir kale içine kapanmış gibiydi. Böyle bir zamanda, bu kalemin penceresinden dünyaya bakmak hiç de kolay değildi. Çünkü Kilis insanı o tarihlerde hem arayış içindeydi hem de bu kalın duvarlarını yıkma çabasındaydı. O tarihlerde divan edebiyatında yer alan bir çok divan şairlerimizin arka arkaya yetişmiş olması, bu kalın duvarların yıkılmasını ve kendi düşünce ufkunun genişlemesini sağlamıştır. Ayrıca Kilis’in Büyük Mutasavvıfı Şeyh Abdullah Sermest Efendi’nin kurduğu Baytazzade Tekkesi’nde, felsefi ve tasavvufi kültür ve fikir hizmeti verilmekteydi. Özellikle fikir çatışmasını ortaya koyan karşılıklı kelam sohbetleri de devam etmiştir. Hatta musiki dersleri bile bu tekkede icra edilerek makam ustalarının yetişmesine de neden olmuştur.

          İşte felsefi ve tasavvufi kültür, fikir hizmeti ve karşılıklı kelam sohbetleriyle yola çıkan Kilis insanı, karanlığı oluşturan söz konusu duvarları kendi düşünceleriyle yıkarak yeni bir ilim inşa yaratmaya başladı. Bu inşa edilen düşünce ise, Kilis’te Mantık İlmi’nin doğuşu oldu. Kilis insanı, elde etmiş olduğu bu mantık ilmini, öylesine güzel işlemiş ki, Kilis'in her mahallesine bir medrese kurmak suretiyle mantık öğretimine geçmiş  ve bu konuda bir çok mantık alimi yetişmiştir. Bu alimlerden Mantıki Abdurahman Efendi, bunu takiben Hacı Ömer Efendi ve sonra Mantıki Tahir Efendi ve en sonunda Büyük Mantıkçı Abdullah Enveri Efendi yer almıştır.

           Bu alimlerden Büyük Mantıkçı Abdullah Enveri Efendi, kendini tamamen mantık ilmine adamış ve öğrencilerinin mantığı daha kolay anlamaları için öğrenimi Türkçe olarak devam ettirmiştir. Ayrıca bir kaç kitabını da Farsça yerine Türkçe olarak yayınlamıştır. Bunun yanı sıra, Mantık İlminin kurucusu olan Büyük Düşünür Aristo Mantığından yararlanarak, O'nun Kıyas Metodu’nu rehber edinerek düşüncelerini bu çizgide devam ettirmiştir.

          Görüldüğü üzere, Kilis insanı 18.nci yüzyılda mantık ilmini ortaya koymuş ve yoğun araştırmaları sayesinde Kilis'te bir çığır açmıştır. Bu insanların ortaya koydukları eserleri incelediğimiz zaman, mantığı ahlak ve maneviyat unsuru çerçevesinde ele aldıklarını ve aynı zamanda mantığın  Anadolu'ya yayılmasını sağladıklarını görmekteyiz.

           Kendini tamamen mantık ilmine adamış olan Kilis’in Mantık Alimi Abdullah Enveri Efendi’nin daha iyi tanınması için, ilgililer tarafından bir etkinlik alanına veya ilim ve bilim içeren bir derneğe isminin verilmesini, başta başkanımız Yaşar Aktürk ve Yönetim Kurulu Üyeleri olarak istiyoruz.

                                      İSTANBUL KİLİS VAKFI YÖNETİM KURULU
                                                                ÜYELERİ